कार्डिओलॉजी · स्ट्रक्चरल हार्ट
MitraClip / Mitral TEER
पायाच्या शिरेतून गळती असलेल्या मायट्रल व्हॉल्वची दुरुस्ती
याला या नावांनीही ओळखतात: MitraClip · Transcatheter Edge-to-Edge Repair (TEER) · mitral valve clip · percutaneous mitral valve repair · mitral valve repair without surgery
मेडिकली रिव्ह्यू केलेले — डॉ. कुणाल अजय पाटणकर, DrNB (कार्डिओलॉजी) · July 2026
हे काय आहे
मायट्रल व्हॉल्व म्हणजे हृदयाच्या डाव्या वरच्या कप्पा आणि मुख्य पंप यांच्यामधील दोन दारांसारखा आहे, अशी कल्पना करा. प्रत्येक ठोक्याबरोबर ही दारं उघडतात, रक्त पुढे जाऊ देतात आणि लगेच नीट बंद होतात, त्यामुळे रक्त मागे परत जात नाही. पण मायट्रल व्हॉल्वमध्ये गळती झाली की ही दोन दारं एकमेकांना नीट जुळत नाहीत. कधी व्हॉल्व सैल पडतो, कधी त्याला आधार देणारी दोरी तुटते, तर कधी हृदय मोठं आणि कमकुवत झाल्यामुळे त्याची चौकटच ताणली जाते. त्यामुळे प्रत्येक ठोक्याबरोबर काही रक्त पुन्हा मागे डाव्या वरच्या कप्प्यात आणि फुफ्फुसांकडे जाते. म्हणूनच श्वास लागतो आणि हृदयाला जास्त मेहनत करूनही कमी फायदा होतो.
TEER (Transcatheter Edge-to-Edge Repair), ज्याला सर्वाधिक वापरल्या जाणाऱ्या MitraClip या उपकरणामुळे अनेकजण MitraClip म्हणून ओळखतात, ही प्रक्रिया छाती न उघडता हा व्हॉल्व दुरुस्त करते. पायाच्या शिरेतून एक बारीक कॅथेटर हृदयापर्यंत नेला जातो. अन्ननलिकेतून केलेल्या 3D इको (TEE) च्या सतत मार्गदर्शनाखाली एक लहान क्लिप व्हॉल्वच्या दोन्ही पानांना जिथे ती नीट जुळत नाहीत तिथे पकडून एकत्र आणते. त्यामुळे आधीची एक मोठी गळती दोन छोट्या उघड्यांमध्ये विभागली जाते आणि गळती लगेचच कमी होते — तेही हृदय चालू असतानाच.
ही क्लिप कायमची तिथेच राहते आणि काही महिन्यांत तिच्यावर तुमच्या शरीराचे स्वतःचे ऊतक वाढते. ज्यांना ओपन हार्ट शस्त्रक्रियेचा धोका खूप जास्त आहे किंवा ज्यांना उत्तम औषधे घेतल्यानंतरही हृदय निकामी होण्यामुळे गळती कायम आहे, अशा अनेक रुग्णांसाठी ही प्रक्रिया वारंवार रुग्णालयात दाखल होण्याऐवजी पुन्हा सामान्य आयुष्य जगण्याची संधी ठरू शकते.
हे कोणासाठी आहे
- तीव्र मायट्रल व्हॉल्व गळती आणि श्वास लागणे किंवा लवकर थकवा
- ओपन हार्ट शस्त्रक्रियेचा जास्त किंवा स्वीकारता न येण्यासारखा धोका
- योग्य औषधे असूनही गळती कायम असलेले हृदय निकामी होण्याचे रुग्ण
- व्हॉल्वच्या रचनेतील बिघाडामुळे (डिजेनेरेटिव्ह) गळती असलेले निवडक रुग्ण
कोणत्या लक्षणांमध्ये याची गरज भासू शकते
- चालताना किंवा काम करताना श्वास लागणे — गळती वाढल्यावर आडवे झोपल्यावर किंवा रात्री झोपेतून श्वास लागून जाग येणे
- लवकर थकवा आणि रोजची कामे करण्याची क्षमता कमी होणे
- धडधड जाणवणे — वरचा कप्पा ताणल्यामुळे अनेकदा एट्रियल फाइब्रिलेशन (AF) सुरू होऊ शकतो
- पाय, घोटे किंवा पिंडऱ्यांमध्ये सूज येणे
- औषधे नियमित घेत असूनही हृदय निकामी झाल्यामुळे वारंवार रुग्णालयात दाखल व्हावे लागणे
- डॉक्टर तपासणी करताना ऐकू येणारा हृदयातील आवाज (मर्मर) — कधी कधी लक्षणे येण्यापूर्वीच हा पहिला संकेत असतो
गरज आहे हे आम्ही कसं निश्चित करतो
- इको (echocardiography) — गळती आहे का आणि ती किती गंभीर आहे हे निश्चित करते
- अन्ननलिकेतून केली जाणारी इको तपासणी (TEE) — सर्वात महत्त्वाची तपासणी. गळती नेमकी का होत आहे आणि क्लिप बसवण्यासाठी व्हॉल्व योग्य आहे का हे दाखवते
- ECG आणि रक्त तपासण्या, त्यात हृदय निकामी होण्याचे मार्कर्स (BNP/NT-proBNP)
- निवडक रुग्णांमध्ये कोरोनरी अँजिओग्राफी — प्रक्रिया करण्यापूर्वी संपूर्ण चित्र समजण्यासाठी
- हार्ट टीमचा आढावा — इंटरव्हेन्शनल कार्डिओलॉजिस्ट, कार्डिअॅक सर्जन आणि हृदय निकामी होण्याचे तज्ज्ञ मिळून शस्त्रक्रिया, क्लिप की फक्त औषधे यापैकी तुमच्यासाठी सर्वोत्तम पर्याय ठरवतात
हे कसं होतं, टप्प्याटप्प्याने
1
तपशीलवार इमेजिंग
अन्ननलिकेतून केली जाणारी इको तपासणी (TEE) करून गळतीचे नेमके कारण समजते आणि क्लिप बसवण्यासाठी व्हॉल्वची रचना योग्य आहे का हे निश्चित होते.
2
पायाच्या शिरेतून प्रवेश
जनरल अॅनेस्थेशियाखाली पायाच्या शिरेतून उपकरण हृदयापर्यंत नेले जाते आणि मधल्या पडद्यात एक छोटासा नियंत्रित मार्ग तयार करून डाव्या बाजूला पोहोचते.
3
व्हॉल्वची पाने पकडणे
3D इकोच्या सतत मार्गदर्शनाखाली क्लिप गळतीच्या ठिकाणी व्हॉल्वची दोन्ही पाने अचूक पकडते आणि त्यांना एकत्र आणते. त्यामुळे दोन उघडी असलेला व्हॉल्व तयार होतो आणि गळती कमी होते.
4
तपासणी आणि क्लिप सोडणे
टेबलवरच गळती पुन्हा मोजली जाते. गरज पडल्यास आणखी क्लिप बसवूनच शेवटी प्रणाली बाहेर काढली जाते.
प्रत्यक्ष प्रोसिजरच्या आत
डॉ. कुणाल पाटणकर यांच्या स्वतःच्या केसेसमधली प्रत्यक्ष फ्लुरोस्कोपी आणि इको — ओळख काढून (de-identified) शेअर केलेली, म्हणजे प्रत्येक टप्पा प्रत्यक्षात कसा दिसतो हे तुम्हाला बघता येईल.
फायदे
- छातीवर कोणतीही चीर नाही, हार्ट-लंग मशीनची गरज नाही — प्रक्रिया पायाच्या शिरेतून जनरल अॅनेस्थेशियाखाली केली जाते
- गळती लगेच कमी होते — क्लिप कायमची सोडण्यापूर्वीच त्याचा परिणाम दिसतो
- श्वास लागणे कमी होते आणि योग्य निवडलेल्या हृदय निकामी होण्याच्या रुग्णांमध्ये महत्त्वाच्या अभ्यासांमध्ये चांगल्या औषधांसोबत क्लिप बसवल्याने फक्त औषधांच्या तुलनेत रुग्णालयात दाखल होण्याचे प्रमाण कमी झाले आणि जगण्याची शक्यता सुधारली
- ओपन हार्ट शस्त्रक्रिया शक्य नसलेल्या रुग्णांसाठी प्रभावी पर्याय
- रुग्णालयात साधारण दोन ते तीन दिवस राहावे लागते आणि दैनंदिन आयुष्यात लवकर परतता येते
धोके
- पायाच्या शिरेच्या जागी सूज, रक्तस्राव किंवा निळसर डाग — क्वचित उपचारांची गरज पडू शकते
- डाव्या हृदयातील इतर प्रक्रियांप्रमाणेच स्ट्रोकचा थोडासा धोका
- क्लिप एका पानापासून अंशतः सुटणे — अशावेळी दुसरी क्लिप किंवा क्वचित शस्त्रक्रिया लागू शकते
- काही रुग्णांमध्ये थोडी गळती उरणे किंवा पुन्हा होणे — म्हणून नियमित इको तपासण्या महत्त्वाच्या असतात
- व्हॉल्व खूपच अरुंद होणे (मायट्रल स्टेनोसिस) — म्हणून क्लिप सोडण्यापूर्वी परिणाम अतिशय काळजीपूर्वक मोजला जातो
- क्वचित मधल्या पडद्यातून जाताना हृदयाभोवती रक्तस्राव (pericardial effusion) होऊ शकतो — प्रक्रियेदरम्यान आणि नंतर यावर बारकाईने लक्ष ठेवले जाते
आपण ज्या पर्यायांवर बोलू
मायट्रल व्हॉल्व शस्त्रक्रिया
ओपन हार्ट शस्त्रक्रियेद्वारे व्हॉल्वची दुरुस्ती — आणि दुरुस्ती शक्य नसल्यास व्हॉल्व बदलणे — हा अजूनही तंदुरुस्त आणि डिजेनेरेटिव्ह गळती असलेल्या रुग्णांसाठी सर्वोत्तम आणि सर्वाधिक टिकाऊ पर्याय आहे. मात्र त्यासाठी छाती उघडावी लागते, हार्ट-लंग मशीन वापरावे लागते आणि बरे होण्यासाठी अधिक वेळ लागतो. तुमच्यासाठी शस्त्रक्रिया अधिक योग्य असेल तर हार्ट टीम ते स्पष्टपणे सांगते.
हृदय निकामी होण्याची औषधे आणि डिव्हाइस उपचार
हृदय मोठे आणि कमकुवत झाल्यामुळे होणाऱ्या गळतीमध्ये (Functional MR) मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार औषधे — आणि गरज असल्यास CRT — हे नेहमी पहिले पाऊल असते. त्यामुळे हृदयाचा आकार कमी होऊन गळतीही कमी होऊ शकते. या सर्व उपचारांनंतरही गळती महत्त्वाची राहिली तरच क्लिपचा विचार केला जातो; औषधांच्या ऐवजी नाही.
नियमित निरीक्षण
मध्यम प्रमाणातील गळती आणि कोणतीही लक्षणे नसल्यास अनेकदा नियमित इको करून फक्त निरीक्षण केले जाते. हे काही निष्क्रिय थांबणे नसते. लक्षणे सुरू झाली किंवा हृदयात बदल दिसू लागले की दुरुस्तीचा विचार केला जातो.
याची तयारी
- सर्व आवश्यक इमेजिंग पूर्ण करा — इको आणि व्हॉल्वची रचना दाखवणारा अत्यंत महत्त्वाचा TEE
- रक्त तपासण्या आणि रक्त पातळ करणाऱ्या औषधांचा टीमकडून आढावा
- अॅनेस्थेशियाची तपासणी — प्रक्रिया जनरल अॅनेस्थेशियाखाली केली जाते
- डॉक्टरांच्या सूचनेप्रमाणे प्रक्रियेच्या आदल्या रात्रीपासून उपाशी राहा
- रुग्णालयात दोन ते तीन रात्री राहण्याची आणि घरी जाताना सोबत कुणी असण्याची तयारी ठेवा
रिकव्हरी
- साधारण दोन ते तीन दिवस रुग्णालयात राहावे लागते
- छातीवर जखम नसल्यामुळे नेहमीची हालचाल लवकर सुरू करता येते
- श्वास लागणे अनेकदा काही दिवसांत ते काही आठवड्यांत कमी होऊ लागते
- हृदय निकामी होण्याची औषधे सुरूच ठेवावी लागतात आणि नियमित इको फॉलो-अप आवश्यक असतो
निकाल आणि टिकाऊपणा
- योग्य निवडलेल्या बहुतांश रुग्णांमध्ये गळती सौम्य किंवा त्याहून कमी पातळीवर येते
- श्वास लागणे आणि काम करण्याची क्षमता साधारण काही दिवसांत ते काही आठवड्यांत सुधारते
- हृदय निकामी होण्याच्या रुग्णांवरील अभ्यासांमध्ये फक्त औषधांच्या तुलनेत रुग्णालयात दाखल होण्याचे प्रमाण कमी आणि जगण्याची शक्यता अधिक आढळली
- क्लिप कायमची असते — काही महिन्यांत तिच्यावर हृदयाचे स्वतःचे ऊतक वाढते
- ठराविक अंतराने केलेल्या इको तपासण्यांमुळे क्लिपची दुरुस्ती आणि उरलेल्या व्हॉल्ववर नियमित लक्ष ठेवता येते
खर्च आणि विमा (इन्शुरन्स)
खर्च कशावर अवलंबून असतो
- क्लिपचे उपकरण हा खर्चातील सर्वात मोठा भाग असतो. काही रुग्णांना दोन क्लिप लागू शकतात आणि ही शक्यता आधीच स्पष्टपणे सांगितली जाते
- जनरल अॅनेस्थेशिया, TEE चे मार्गदर्शन, रुग्णालयाचा खर्च आणि निवडलेली रूम श्रेणी यामुळे उर्वरित खर्च ठरतो
- अनेक खासगी विमा योजनांमध्ये TEER चा समावेश असतो, पण कव्हरेज प्रत्येक योजनेनुसार वेगळे असते. प्रक्रिया ठरवण्यापूर्वी आम्ही तुमचे कव्हरेज तपासण्यास मदत करतो
- तुमच्या व्हॉल्वची स्थिती आणि विम्यानुसार नेमका खर्च जाणून घेण्यासाठी कृपया प्रत्यक्ष सल्लामसलत करा. इंटरनेटवरील सर्वसाधारण आकडे अनेकदा प्रत्यक्ष खर्चाशी जुळत नाहीत
नेहमीचे प्रश्न
MitraClip आणि TEER हे एकच आहे का?
जवळजवळ होय. TEER (Transcatheter Edge-to-Edge Repair) हे प्रक्रियेचे वैद्यकीय नाव आहे, तर MitraClip ही ती करण्यासाठी सर्वाधिक वापरली जाणारी क्लिप प्रणाली आहे. त्यामुळे बहुतेक रुग्ण संपूर्ण प्रक्रियेलाच MitraClip म्हणतात.
MitraClip प्रक्रिया दुखते का?
नाही. ही प्रक्रिया जनरल अॅनेस्थेशियाखाली केली जाते, त्यामुळे संपूर्ण वेळ तुम्ही झोपेत असता. छातीवर कोणतीही चीर नसते. नंतर फक्त पायाजवळ एक छोटासा टोचल्याचा ठसा राहतो आणि बहुतांश रुग्णांना त्याचा फारसा त्रास होत नाही.
ही क्लिप किती वर्षे टिकते? ती बदलावी लागते का?
ही क्लिप कायमची असते. ती बदलण्याची गरज पडत नाही. काही महिन्यांत तिच्यावर तुमच्या हृदयाचे स्वतःचे ऊतक वाढते आणि ती व्हॉल्वचाच भाग बनते. नियमित इको तपासण्या करून तिची स्थिती पाहिली जाते.
एक क्लिप पुरेशी नसेल तर?
त्याच प्रक्रियेदरम्यान आणखी क्लिप बसवता येतात. गळती समाधानकारकरीत्या कमी झाली आहे याची खात्री झाल्यावरच क्लिप कायमची सोडली जाते. दोन क्लिप लागणे सामान्य आहे आणि ती गुंतागुंत मानली जात नाही.
TEER की ओपन हार्ट शस्त्रक्रिया — माझ्यासाठी काय योग्य?
हे गळतीचे कारण, शस्त्रक्रियेचा धोका आणि तुमची एकूण प्रकृती यावर अवलंबून असते. डिजेनेरेटिव्ह गळती असलेल्या तंदुरुस्त रुग्णांसाठी शस्त्रक्रिया अजूनही सर्वोत्तम पर्याय आहे. पण ज्यांना शस्त्रक्रियेचा धोका जास्त आहे किंवा योग्य औषधांनंतरही हृदय निकामी होण्यामुळे गळती कायम आहे, त्यांच्यासाठी क्लिप कमी धोक्यात चांगला फायदा देऊ शकते. प्रत्येक रुग्णाचा निर्णय हार्ट टीम घेते.
मी वयाने खूप मोठा किंवा अशक्त आहे का?
TEER ही प्रक्रिया खास अशा रुग्णांसाठी विकसित करण्यात आली आहे ज्यांना ओपन हार्ट शस्त्रक्रिया धोकादायक ठरू शकते. फक्त वयामुळे ही प्रक्रिया नाकारली जात नाही. महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे TEE वर दिसणारी व्हॉल्वची रचना आणि तुमची एकूण प्रकृती.
ही क्लिप माझे हृदय निकामी होणे पूर्णपणे बरे करेल का?
ही प्रक्रिया व्हॉल्वची गळती कमी करते, जी हृदय निकामी होण्याचे एक महत्त्वाचे कारण असू शकते. पण ती औषधांचा पर्याय नाही. योग्य रुग्णांमध्ये औषधांसोबत क्लिप बसवल्याने श्वास लागणे कमी होते आणि रुग्णालयात दाखल होण्याचे प्रमाण घटते. औषधे बहुतेक वेळा पुढेही सुरू ठेवावी लागतात.
मला किती लवकर बरे वाटेल आणि घरी कधी जाऊ शकेन?
बहुतेक रुग्ण दोन ते तीन दिवसांत घरी जातात. गळती लगेच कमी झाल्यामुळे हृदय आणि फुफ्फुसे जुळवून घेत असताना काही दिवसांत ते काही आठवड्यांत श्वास लागणे कमी होऊ लागते.
क्लिप बसवल्यानंतर पुन्हा गळती होऊ शकते का?
बहुतांश रुग्णांमध्ये गळती कमीच राहते. काही मोजक्या रुग्णांमध्ये पुन्हा गळती होऊ शकते आणि त्यासाठी दुसरी प्रक्रिया — आणखी एक क्लिप किंवा क्वचित शस्त्रक्रिया — लागू शकते. म्हणूनच नियमित इको फॉलो-अप अत्यंत महत्त्वाचा असतो.
क्लिपचा फायदा झाला नाही तर नंतर शस्त्रक्रिया करता येते का?
बहुतेक वेळा होय. क्लिप बसवल्यामुळे पुढील शस्त्रक्रियेचा मार्ग बंद होत नाही, जरी नंतरची दुरुस्ती थोडी अधिक गुंतागुंतीची होऊ शकते. हा मुद्दा हार्ट टीम आधीच सविस्तर समजावून सांगते.
संदर्भ (References)
- 2020 ACC/AHA Guideline for the Management of Patients With Valvular Heart Disease ↗
- 2021 ESC/EACTS Guidelines for the management of valvular heart disease ↗
- COAPT trial — Transcatheter Mitral-Valve Repair in Patients with Heart Failure (NEJM 2018) ↗
मेडिकली रिव्ह्यू केलेले — डॉ. कुणाल अजय पाटणकर, DrNB (कार्डिओलॉजी) · शेवटची समीक्षा July 2026. हे पान फक्त माहितीसाठी आहे आणि वैयक्तिक डॉक्टरी सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाही.
MitraClip / Mitral TEER तुमच्यासाठी योग्य आहे का, असा विचार करताय?
प्रत्येक हृदय वेगळं असतं. तुमचे रिपोर्ट्स आणि प्रश्न घेऊन या — आपण मिळून तुमचे पर्याय ठरवू.